dublet 2017 8

Wyjątkowo ciepła i, co gorsze, bezśnieżna zima, niewątpliwie nie przysłuży się w tym roku ptakom wodno-błotnym. Wszystko dlatego, że występowanie siewkowców łąkowych (np. rycyków, czajek, krwawodziobów, dubeltów, kszyków) zależy od uwodnienia gruntu wiosną. To zaś jest uzależnione od dwóch czynników. Pierwszy z nich to odpowiednia ilość śniegu zimą oraz opadów deszczu wiosną, a drugi to istnienie rowów melioracyjnych. O ile na opady atmosferyczne nie mamy wpływu, to zarządzanie wodą gruntową przy pomocy urządzeń hydrotechnicznych na rowach, jest ważnym sposobem kształtowania poziomu wód gruntowych. Niestety, te sukcesywnie się obniżają, a rowy w wielu miejscach są oczyszczane i potęgują suszę.
Dlatego ważną częścią projektu ochrony dubelta w Puszczy Knyszyńskiej była poprawa uwilgotnienia siedlisk poprzez zasypanie rowów melioracyjnych oraz budowę przepustów piętrzących. Pisaliśmy już o tym tutaj. Wstępną ocenę efektów tych inwestycji przyniosły przeprowadzone 3-letnie monitoringi – hydrologiczny (wody), fitosocjologiczny (szaty roślinnej) oraz lęgowych ptaków siewkowych.
Na sukces lęgowy największy wpływ miały panujące w czasie trwania projektu (2017-2019) warunki meteorologiczne. Pod względem sumy opadów okres ten charakteryzowały skrajności. Rokiem ekstremalnie mokrym był 2017 – suma opadów wyniosła 935 mm. Kolejne 2 lata należały do suchych, odpowiednio: 536 i 517 mm (do listopada), odznaczając się najmniejszą liczbą dni z opadami deszczu na tle wielolecia 2006-2019.
Ze względu na panujące skrajne warunki, ocena wpływu podjętych działań ochronnych jest niezwykle trudna. W 2017 roku, obfite wiosenne opady spowodowały, że ptaki pojawiły się w miejscach pozostających zwykle poza ich zainteresowaniem, takich jak intensywnie użytkowane łąki i pastwiska. Rok 2018 był suchy i większość miejsc gniazdowania położona była w najbardziej uwodnionych lokalizacjach. Natomiast rok 2019 był ekstremalnie suchy, przez co ptaki gniazdowały tylko w ostatnich podmokłych fragmentach łąk. A te utrzymywały się tylko na skutek przeprowadzonych przez nas działań ochronnych. Gdyby nie to, w tym wyjątkowo suchym roku, zapewne żadne siewki nie przystąpiłyby do lęgów.

Jeden z przepustów piętrzących fot. Dominika PiotrowskaGniazdo czajki na pastwisku fot Michał KornilukRów zasypany w ramach projektu fot. Dominika PiotrowskaŁąki pod Gródkiem fot. Michał Korniluk

Opracowała Dominika Piotrowska na podstawie raportów autorstwa dr. inż. Pawła Burandta, prof. dr hab. Katarzyny Glińskiej-Lewczuk i dr. hab. Mirosława Grzybowskiego oraz Piotra Świętochowskiego, Michał Korniluka, Tomasza Tumiela i Marcina Wereszczuka

W 2019 r. zakończyliśmy monitoring ornitologiczny wykonywany w ramach projektu. Jednym z jego elementów był monitoring sukcesu gniazdowego siewkowców łąkowych, czyli czajki, rycyka, krwawodzioba i dubelta. Wyniki monitoringu posłużyły ocenie skuteczności zastosowanej metody ochrony lęgów tych gatunków, a mianowicie ogrodzenia elektrycznego ograniczającego dostęp drapieżnych ssaków do miejsc gniazdowania ptaków.
Prace terenowe polegały na wyszukaniu gniazd na powierzchni ogrodzonej (próbnej), i poza ogrodzeniem (na powierzchni referencyjnej). Jako ciekawostkę należy podać, że niektóre gniazda odnalezione zostały w nocy dzięki wykorzystaniu urządzenia termowizyjnego. Lokalizację każdego gniazda rejestrowaliśmy przy pomocy odbiornika GPS, a w części umieściliśmy miniaturowe urządzenia (loggery), które zapisują zmiany temperatury w gnieździe. W oparciu o odczyty uzyskane z 31 urządzeńmogliśmy określić datę, a nawet godzinę wylęgu lub straty. I tak obecność świeżo wyklutych piskląt, obecność skorupek, których struktura wskazywała na wylęg lub spadek temperatury zarejestrowany w gnieździe przypadający w dzień spodziewanego wylęgu świadczyły o sukcesie gniazdowym. Siewki to zagniazdowniki, a więc zaraz po wykluciu opuszczają gniazdo. Nieudane gniazdowanie określaliśmyna podstawie śladów pozostawionych przez drapieżniki w gnieździe lub na podstawie odczytów z loggerów temperaturowych. Spadek temperatury, który następował w nocy świadczył jednoznacznie o stracie spowodowanej przez drapieżne ssaki. Dodatkowych informacji o przyczynach strat dostarczały 3 fotopułapki.
W tym rokuodnaleźliśmy w sumie 54 gniazda, z czego37 w obrębie powierzchni próbnej oraz zaledwie 17 na powierzchni referencyjnej. Na tej ostatniej prawdopodobnie część zniesień była zniszczona przez drapieżniki jeszcze przed ich odnalezieniem. Najwięcej stwierdziliśmy gniazd czajki (25) oraz rycyka (23). W obrębie powierzchni ogrodzonej stwierdziliśmy najwięcej gniazd rycyka (21) oraz czajki (12), a ponadto 2 gniazda dubelta oraz po jednym gnieździe krwawodzioba i kszyka.
Trzy lata prowadzenia monitoringu sukcesu gniazdowania siewkowców łąkowych na obszarze Niecki Gródecko-Michałowskiej wykazały, że drapieżnictwo ze strony ssaków jest głównym czynnikiem wpływającym na drastycznie niski sukces gniazdowy badanej grupy ptaków.Udział drapieżnictwa ogółem w przyczynach strat w latach 2017-2019 wyniósł kolejno 78%, 68% oraz 97%.
Niestety, w tym roku, w przeciwieństwie do dwóch poprzednich sezonów, również w obrębie ogrodzenia nie udało się uniknąć strat w lęgach(na powierzchni próbnej sukces gniazdowy dla czajki i rycyka wyniósł odpowiednio 24% oraz 22%,zaś poza ogrodzeniemkolejno 20% oraz 0%). Było to spowodowane w głównej mierzebrakiem napięcia w ogrodzeniu, który pozostał niezauważony przez kilka dni, a także okresowym brakiem napięcia w najniższym przewodzie. Ssakami odpowiedzialnymi zniszczenie lęgów były łasicowate oraz jenot. Wśród ptaków potencjalnym drapieżnikiem była sroka (przypadek plądrowania gniazda ze sztucznymi jajami kurzymi przez ten gatunek stwierdzono czterokrotnie wewnątrz powierzchni próbnej), oraz błotniak stawowy zauważonytrzykrotnie przy dwóch różnych gniazdach.W tym roku zanotowaliśmy również jedyny przypadek rozdeptania gniazda przez konie. Poza ogrodzeniem potencjalne zagrożenie stanowiły zabiegi agrotechniczne, jednak dzięki rozmowom z właścicielami działek, tym razem udało się go uniknąć.
Co warto podkreślić, sukces gniazdowy poza ogrodzeniem elektrycznym w żadnym z badanych lat nie osiągnął poziomu dającego szansę na zachowanie trwałości populacji, co odnosi się w szczególności do czajki i rycyka.
Reasumując, ogrodzenie elektryczne stanowi skuteczną metodę ochrony lęgów ptaków siewkowych przed drapieżnymi ssakami pod warunkiem, że będzie stale monitorowane i na bieżąco konserwowane.
Opracowała Dominika Piotrowska na podstawie raportu autorstwa Michała Korniluka i Piotra Świętochowskiego.
Monitoring sukcesu gniazdowego ptaków siewkowych przeprowadziło Towarzystwo Przyrodnicze Dubelt.

czynna ochrona gniazda we współpracy z rolnikiemgniazdo dubeltagniazdo rycyka splądrowane przez drapieżnego ptakaogrodzenie elektryczne

przepust piętrzęcyProjekt ochrony dubelta na terenie torfofisk i dolin rzecznych Puszczy Knyszyńskiej powoli dobiega końca. W związku z tym zakończyła się realizacja zaplanowanych inwestycji, które mają poprawić jakość siedlisk ptaków siewkowych oraz ułatwić gospodarowanie przyjazne tej grupie gatunków.
W ramach projektu zasypaliśmy łącznie 2200 m rowów melioracyjnych znajdujących się w obrębie działek należących do PTOP, w tym 1810 m w gminie Gródek (zlewnia Supraśli) i 390 m w gminie Michałowo (zlewnia Płoski). Podobne działania, prowadzone przez nas w ramach innych projektów na obszarze Niecki Gródecko-Michałowskiej, przyniosły oczekiwane efekty w postaci wzrostu poziomu wody i liczebności ptaków. Łącznie na obszarze OSO Puszcza Knyszyńska zlikwidowaliśmy już 8,87 km rowów odwadniających!
Kolejnym działaniem, którego celem była poprawa uwilgotnienia siedlisk i możliwość zarządzania wodą w ramach użytkowania łąk, była budowa i przebudowa przepustów piętrzących – 14 budowli. To nie pierwsze takie urządzenia, które powstały na terenie Puszczy Knyszyńskiej, a w szczególności Niecki Gródecko-Michałowskiej, w projektach realizowanych przez PTOP - łącznie, m. in. dzięki wsparciu funduszy europejskich, wybudowaliśmy tu 120 urządzeń piętrzących.
Kształtowanie siedlisk z myślą o ptakach siewkowych polega m.in. na wykaszania roślinności lub prowadzenia wypasu. Dojazd na koszone powierzchnie ułatwi, oprócz 14 przepustów z piętrzeniem, 9 nowych przepustów oraz wyremontowane drogi rolnicze o łącznej długości 3400 m. Koniki polskie, które wypasamy w okolicach Gródka już cały sezon korzystają z wodopoju - oczka wodnego o powierzchni 1000 m2.
Pozytywne efekty m.in. wspomnianych wyżej działań odzwierciadlają wyniki przeprowadzonego monitoringu ptaków, które wkrótce przedstawimy. Więcej informacji dostarczą też dane z monitoringu hydrologicznego, które są w trakcie opracowywania.

droga Kuryły DSC02533 przepust Kuryły DSC02498 IMG 20191104 130337 IMG 20191104 130404 IMG 20191104 130426 IMG 20191104 134617fot. Dominika Piotrowska

Kolejny sezon wypasu koników polskich w dolinie rzeki Supraśl można uznać oficjalnie za rozpoczęty.
W dniu 25 kwietnia na łąki objęte projektem dubeltowym przyjechało 11 klaczy i 4 źrebaki. Konie te wypasane są na łące ogrodzonej płotem drewnianym, wybudowanym w ramach tego samego projektu. Dodatkowo od tego roku koniki mają też w dyspozycji swoje własne prywatne oczko wodne.
Efekt ekologiczny rozpoczętego rok temu wypasu już dzisiaj widzimy – na łące, przed wypasem nie stwierdzaliśmy ptaków siewkowych. Dzisiaj wiemy, że łąkę tę odwiedzają dwie pary czajek, na razie żerujące, jednakże mamy nadzieję, że pojawienie się pierwszych gniazd siewek na tej powierzchni to tylko kwestia czasu.

DSC0201220181127 111317DSC02140DSC02143DSC02146DSC02154DSC02185DSC02187DSC02190

O tym efekcie marzyliśmy już od bardzo dawna. Zasypując w 2007 r. pierwsze rowy na działkach PTOP w okolicach miejscowości Gródek myśleliśmy o uratowaniu cietrzewia na tym terenie. Wyszło jednak inaczej. Zamiast cietrzewia pojawiły się siewki – dubelty, rycyki, krwawodzioby, no i czajki.
Ku naszej radości wieloletnia praca na wybranym terenie przynosi dzisiaj efekty! Teren ten od ponad 10 lat jest pod stałą naszą ochroną. Z każdym nowym projektem realizujemy kolejne działania służące ptakom i siedliskom w których one występują.
W realizowanym obecnie projekcie dotyczącym ochrony dubelta w dolinach rzecznych Puszczy Knyszyńskiej podjęliśmy się kolejnych prac związanych z piętrzeniem wody, zasypywaniem rowów melioracyjnych. W obrębie opisywanego terenu z końcem lutego 2019 r. wyremontowaliśmy 10 sztuk przepustów piętrzących. Budowle te już od 1 marca 2019 r. „pracują” dla ptaków i piętrzą wodę. Powierzchnie łąk stopniowo nabierają wody. Efekt ten jest tym bardziej widoczny, gdyż niestety na łąkach sąsiednich obserwuje się postępującą suszę. Brak deszczu, silne wiatry powodują, że teren szybko traci wodę pochodzącą chociażby z pozimowych roztopów.
Dodatkowo zwiększając powierzchnie żerowiskowe dla ptaków siewkowych po raz pierwszy w tym roku wykonaliśmy prace polegające na zdarciu darni i odsłonięciu ziemi. W ten sposób mamy nadzieję na zwabienie ptaków. Efekt ten jest już widoczny! W miniony wtorek na działkach objętych projektem żerowało 20 rycyków, 1 krwawodziób i kilka czajek. Oto właśnie chodziło. Teraz czekamy na pierwsze tegoroczne dubelty.

Dawny row melioracyjny fot. M. PotockaLaki w marcu w dolinie rzeki Suprasl fot. M. PotockaLaki z ptakami fot. M. PotockaMarzec 2019 fot. M. PotockaOdkryta darn miejsce zerowania ptakoow fot. M. PotockaRemont przepustu z pietrzeniem fot. M. PotockaRycyki fot. M. PotockaTworzenie miejsc zerowiskowych dla ptakoow siewkowych fot. M. PotockaZerujace rycyki fot. M. PotockaZerujace siewki fot. M. Potocka

ptoplogoW tym roku, niestety po raz ostatni, odbędą się obozy dla wolontariuszy w Stacji Terenowej PTOP w Kalitniku, realizowane w ramach projektu "Czynna ochrona dubelta na terenie torfowisk i dolin rzecznych w obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 Puszcza Knyszyńska (PLB200003)”. Tym samym zapraszamy wszystkich chętnych do wzięcia udziału w 6-dniowych workcampach, podczas których będziemy działać na rzecz ochrony przyrody. Wzorem z lat ubiegłych, można przyjechać na cały turnus, bądź na kilka wybranych dni.

Zapewniamy całodzienne wyżywienie (mięsne/wegetariańskie) podczas trwania turnusu, pościel i nocleg w Stacji Terenowej PTOP w Kalitniku, sprzęt do pracy w terenie, świetną atmosferę oraz przepiękne okoliczności podlaskiej przyrody :)

Terminy obozów:

  • 24.06-29.06.2019
  • 19.08-24.08.2019
  • 16.09-21.09.2019

O tym jak było w poprzednich latach można poczytać TU. Zapisy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

Drugi rok projektu dubeltowego realizowanego na terenie Puszczy Knyszyńskiej już za nami. Niestety tyle też czasu potrzebowaliśmy na uzyskanie pozwoleń na budowę. Ale już je mamy i dlatego z końcem minionego roku zaczęliśmy dużą inwestycję budowlaną, polegającą na zasypywaniu rowów melioracyjnych, remoncie istniejących przepustów, jak też budowie nowych przepustów, które w przyszłości umożliwią wjechanie sprzętu na łąki, które co roku kosimy oraz remoncie całkiem niemałego odcinka dróg gruntowych.

W pierwszej kolejności zajęliśmy się rowami w okolicach Gródka. W sumie zasypaliśmy już 1810 m rowów oraz dokonaliśmy konserwacji rowu na dł. 850 m. Konserwacja ta była warunkiem uzyskania zgody na zasypanie rowów, znajdujących się w graniach działek należących do PTOP.

Na jednej z działek, gdzie w sezonie wiosna-lato prowadzony jest wypas konika polskiego, wybudowaliśmy oczko wodne, które stanowić będzie wodopój dla koni.

Ruszyliśmy też z remontem dróg: jedna w okolicy miejscowości Pieńki (1180 m), druga niedaleko wsi Kowalowy Gród, obręb Kuryły (2220 m).

Pierwsza część robót potrwa do końca lutego, kolejna zacznie się po sezonie ptasim.

Geodezyjne wytyczenie drogi fot MPotockaGeodezyjne wytyczenie przebiegu drogi fot MPotockaI po rowie fot MPotockaLokalizacja przyszlego nowego przepustu fot M PotockaLokalizacja remontu przyszlej drogi fot MPotockaOczko wodne fot MPotockaOczko wodne wodopoj dla konikow polskich fot MPotockaPrzebieg prac fot MPotockaRemontowanie drogi obreb Pienki fot MPotockaRemont drogi ukladanie geowlokniny fot MPotocka

Zbawienną rolą w ochronie ptaków siewkowych jest ekstensywne użytkowanie łąk poprzez ich koszenie i/ lub wypas. Zarówno coroczne koszenie łąk, jak i wypas wpływają na spowolnienie procesu zarastania terenów otwartych, łąk i dolin rzecznych. W przypadku wypasu mamy jednak do czynienia z procesem zbliżonym do naturalnego, którego efekty są korzystniejsze, gdyż następują stopniowo i z różnym nasileniem.    
Wypas sprawia, że w krajobrazie w całym okresie lęgowym dominują niskie i okresowo średniowysokie zbiorowiska trawiaste, szuwarowe i ziołoroślowe (preferowane przez dubelty). Ponadto, dzięki zgryzaniu oraz rozdeptywaniu darni przez pasące się zwierzęta siedliska te posiadają strukturę łanową lub luźnokępkowa, zaś przy warstwie przyziemnej zwykle nie tworzy się zwarta jednorodna ruń. Pasące się na łąkach konie czy krowy poprzez rozdeptywanie zbitej obumarłej roślinności tworzą niezliczoną ilość mikrosiedlisk, które byłyby niedostępne przy tradycyjnym mechanicznym koszeniu. Wypas zapewnia więc wysoką mozaikowość siedliska oraz w porównaniu do wczesnych koszeń, zwiększa szansę na przetrwanie gniazda i przeżycie młodych dubeltów.
Uwzględniając dane pozyskane z innych projektów postanowiliśmy po raz pierwszy wprowadzić wypas konika polskiego również w dolinę rzeki Supraśl. W ramach projektu dotyczącego ochrony dubelta na terenie dolin rzecznych Puszczy Knyszyńskiej ogrodziliśmy ponad 4500 m łąk (powierzchnia łąk to około 50 ha), gdzie w sezonie wypasanych jest blisko 40 koni.
Już dzisiaj wiemy, że ogrodzenie elektryczne, w którym wypasane są konie stopniowo, z roku na rok stwarza doskonałe warunki żerowiskowe dla dubelta i innych ptaków siewkowych. Efekty kolejnych powierzchni przewidzianych pod wypas będą przez nas obserwowane w następnych latach trwającego projektu.

 

DSC01545DSC01548DSC01608DSC0161120180908 141732z20180908 141716z

Zima za pasem, więc żeby umilić jesienne, pochmurne dni wspomnijmy kalitnikowe obozy dla wolontariuszy :)

Od dłuższego czasu na podsumowanie czekały czwarty i piąty workcamp. Pierwszy z nich odbył się w dniach 17-22 września, drugi zaś w dniach 8-13 października. Terminy dość późne, ale pogoda była bardzo sprzyjająca, bo wciąż letnia. Prace podczas obydwóch turnusów skupiły się na drewnianym ogrodzeniu wokół łąki, na której wypasane są nasze koniki polskie w Gródku. A dokładniej, naszym celem było zabezpieczenie płotu przed konikami poprzez zamontowanie stalowej linki, na długości 2,2 km. Dzięki temu, w przyszłym roku przez linkę popłynie prąd, tym samym uniemożliwi to konikom m.in. przekładanie głów pomiędzy żerdziami, co niestety nierzadko kończy się wyłamaniem żerdzi, czy nawet samych słupków. Drugim naszym zajęciem było rozebranie starego i postawienie nowego płotu przy domu w Kalitniku. Od wkopania słupków, po przybicie sztachet. Prace - jak zawsze w wykonaniu naszych wolontariuszy - spisane na medal :)

Dziękujemy wszystkim wolontariuszom za przybycie i zaangażowanie. Bardzo nas cieszy, że osoby biorące udział w naszych obozach lubią na nie wracać w kolejnych latach.

Tym samym pragniemy zaprosić wszystkich zainteresowanych do udziału w przyszłorocznej edycji, tym bardziej iż będą to już ostatnie workcampy realizowane w ramach projektu "Czynna ochrona dubelta na terenie torfowisk i dolin rzecznych w obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 Puszcza Knyszyńska (PLB200003)". 

 

DSC01603DSC01595DSC01607DSC01621DSC01636DSC01647DSC01650DSC01652DSC01660DSC01840

Realizacja projektu "Czynna ochrona dubelta na terenie torfowisk i dolin rzecznych w obszarze specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 Puszcza Knyszyńska (PLB200003)" nierozerwalnie wiąże się z jego promocją podczas lokalnych festynów. W tym roku wzięliśmy udział w trzech wydarzeniach: 07.08 - "Zabawa na Annę" w Królowym Moście, 01.09 - Dożynki Gminne w Gródku oraz 08.09 - "Święto Grzyba" w Sokolu.

Podczas tych dni udzielaliśmy informacji o projekcie, sytuacji populacji dubelta i innych ptaków siewkowych w Polsce. Ogromnym zainteresowaniem cieszył się konkurs kierowany zarówno do dzieci jak i dorosłych, polegający na rozpoznawaniu ptaków. Uczestnicy otrzymywali nagrody w postaci długopisów, smyczy, kubków, koszulek i toreb wydanych w ramach projektu. Zapraszamy w przyszłym roku :)

 

 

IMG 20180908 161045757IMG 20180908 16095911520180807 18571820180901 184114

Sekretariat PTOP

ul. Ciepła 17 15-471 Białystok tel./fax.: 85 664 22 55, 85 6754862 sekretariat@ptop.org.pl

Biuro Regionalne w Olsztynie

ul. Murzynowskiego 18, 10-684 Olsztyn, tel./fax.: 89 533 68 66 smenderski@ptop.org.pl

Gospodarstwo rolne PTOP

Żywkowo 7 11-220 Górowo Iławeckie tel./fax.: 89 761 82 07 zywkowo@ptop.org.pl