Zapisz się
baner-bocian

O bocianie białym

Bocian biały (Ciconia ciconia)

European White Stork- ang., Weisstorch - niem., Cigogne blanche- fr., Biełyj aist -ros.

Jeden z dwóch gatunków bocianów zamieszkujących Polskę i Europę. Oprócz bociana białego w Polsce gniazduje także bocian czarny (Ciconia nigra). Waga ciała osobnika dorosłego od 1,5 do 2 kg; rozpiętość skrzydeł: do 1,5 m; wysokość ciała: 1-1,2 m. Długość życia na wolności to około 12 lat, w niewoli, np. w zoo, do 30 lat. Dojrzałość płciową osiągają w wieku 4 lat. Brak jest dymorfizmu płciowego, czyli nie ma wyraźnej różnicy w upierzeniu.

Bociany zakładają stałe pary na jeden sezon lęgowy, nie jest prawdą, że łączą się w pary na całe życie. Natomiast rzeczywiście wracają zazwyczaj do tej samej okolicy, w której się urodziły, nie koniecznie zawsze do tego samego gniazda.

 

Gniazdo, jaja i pisklęta

Gniazdo bocianie jest dobudowywane co roku i potrafi mieć wysokość do 2 m, a wtedy ciężar wynosi nawet 2 tony! Średnio gniazdo bociana ma około 0,5 metra wysokości i waży około 50 do 100 kg. Gniazdo zbudowane jest z wyściółki słomianej i korony gniazda zbudowanej z gałązek i właściwie wszelkich materiałów, które można wpleść, to znaczy, że bociany są „śmieciarzami” prawie jak sroki. Często znajduje się w ich gniazdach stare sznurki, skarpetki, bieliznę, szmaty, elementy plastikowe: torebki foliowe, plastikowe tasiemki. Jest to szczególnie niebezpieczne dla piskląt, które mogą zaplątać się w tą urozmaicona wyściółkę.

W Polsce przyloty bocianów zaczynają się pod koniec marca i trwają do połowy maja. Zazwyczaj pierwszy przylatuje samiec i zajmuje gniazdo. Potem przylatuje samica i wybiera sobie gniazdo z samcem. Jeśli przyloty są z jakiegoś powodu opóźnione, często pary tworzą się po drodze i wspólnie zajmują gniazdo.

Obydwoje rodziców wysiaduje jajka i opiekuje się potomstwem. Kwiecień i maj to okres dużego ruchu w kolonii bocianiej. Szczególnie widowiskowe są walki o gniazda, kiedy spóźnione bociany chcą przejąć zajęte już gniazdo, lub odpędzić samicę z gniazda. Podczas walk często bociany ranią się, wyrzucane są także już złożone jaja. Samica składa jaja co dwa dni. Maksymalnie może złożyć w roku 5 jaj i jeśli wszystkie zostaną wyrzucone podczas bójki albo zniszczone w inny sposób, w tym sezonie nie będzie miała więcej potomstwa. Wysiadywanie jaj zajmuje rodzicom około 30-33 dni.

Pisklęta wylęgają się w odstępie paru dni (zazwyczaj od połowy do końca maja) i zawsze któreś z nich jest słabsze i młodsze. Jeśli w tym roku jest dużo pożywienia i nie jest ani za zimna ani za ciepło, wtedy bociany mogą odchować nawet pięcioro piskląt. Jeśli brakuje pożywienia albo warunki atmosferyczne są niedogodne, zazwyczaj najsłabsze i najmłodsze pisklęta są wyrzucane z gniazda lub wręcz pożerane przez rodziców i rodzeństwo (kiedy brakuje pokarmu, każde białko jest cenne).

Pisklęta rosną bardzo szybko i już pod koniec lipca zaczynają naukę latania. Są już wtedy wielkości rodziców i jedynym znakiem rozpoznawczym są ich czarne dzioby i nogi. W połowie sierpnia wszystkie zdrowe pisklęta są gotowe do odlotu. Zazwyczaj młode odlatują jako pierwsze, bez pomocy rodziców pokonują trasę na zimowiska.

 

Wędrówka

Drogę przelotu mają zakodowaną w genach: przeprowadzono eksperyment polegający na zamianie jaj w gniazdach par z populacji zachodniej i wschodniej. Rodzice z zachodu wychowywali pisklęta pary wschodniej i na odwrót. Podczas migracji jesiennej okazało się, że pisklęta wybrały drogę „na krzyż” to znaczy poleciały tą samą trasą co ich biologiczni rodzice a nie ci przybrani.

Europejska populacja bocianów białych dzieli się na dwie części: zachodnioeuropejską – znajdująca się na zachód od Łaby i wschodnioeuropejską – na wschód od Łaby. Te dwie populacje wybierają dwie różne drogi przelotu do Afryki: zachodnioeuropejska populacja pokonuje Morze Śródziemne przelatując nad cieśniną Gibraltarską; wschodnioeuropejska – przelatuje nad Bosforem i Turcją oraz Izraelem. W wyniku badań przelotów bocianów zaobserwowano, że im dalej na północ gniazdują one, tym dalej na południe Afryki docierają w swoich zimowych wędrówkach. Bociany z Polski docierają nawet do RPA. To około 10 000 km w jedną stronę!!

Przelot zajmuje im 2-3 miesiące. Dziennie pokonują około 300 km nad Europa a nawet 500 km nad Afryką! Z terenów Polski wylatują pod koniec sierpnia, w listopadzie przybywają do miejsc zimowania, które opuszczają już w lutym i rozpoczynają wędrówkę powrotną na lęgowiska, do których powracają pod koniec marca lub w kwietniu. Zimowiska bocianów to podmokłe i sawannowe obszary Afryki.

 

Lot „szybowcem”

Bociany lecąc na długie odległości wykorzystują prądy wstępujące, czyli ciepłe powietrze, ogrzane od powierzchni ziemi i unoszące się w tzw. kominach termalnych. W ten sposób latają lotem szybowcowym. Nad Afryka prądy wznoszące są silniejsze, ze względu na większą temperaturę powierzchni ziemi, dlatego mogą dziennie pokonać większe odległości. Dlatego też bociany lecą tylko za dnia i podczas dobrej pogody. Nocą i przy niekorzystnej pogodzie muszą znaleźć bezpieczne miejsce do przeczekania. O takie miejsca i o żerowiska na trasie ich przelotu jest coraz trudniej. Wiele terenów podmokłych jest osuszanych i wkracza na nie intensywna gospodarka ludzka. Często zdarza się, że te piękne i majestatyczne ptaki muszą szukać pożywienia na wielkich wysypiskach śmieci.

Brak pożywienia to nie jedyne niebezpieczeństwo czekające na bociany podczas ich długiej podróży. Dużym zagrożeniem, szczególnie dla młodych osobników są napowietrzne linie elektryczne, o które rozbijają się one i ulegają porażeniu prądem.

Poważnym zagrożeniem są też kolizje z pojazdami i samolotami (szczególnie w miejscach koncentracji dużych stad bocianów na niewielkich obszarach, jak w cieśninach morskich (Gibraltar i Bosfor) i np. na terytorium Izraela). Ale dzięki zastosowaniu obserwacji radarowej ograniczono ilość wypadków z udziałem przelotnych ptaków nad Izraelem.

W Afryce poważnym problemem jest zatrucie bocianów środkami owadobójczymi stosowanymi do zwalczania szarańczy. Szarańcza jest ulubionym pożywieniem bocianów w Afryce. Pojedynczy bocian potrafi zjeść dziennie do 3000 osobników szarańczy.

Sekretariat PTOP

ul. Ciepła 17 15-471 Białystok tel./fax.: 85 664 22 55, 85 6754862 sekretariat@ptop.org.pl

Biuro Regionalne w Olsztynie

ul. Murzynowskiego 18, 10-684 Olsztyn, tel./fax.: 89 533 68 66 smenderski@ptop.org.pl

Gospodarstwo rolne PTOP

Żywkowo 7 11-220 Górowo Iławeckie tel./fax.: 89 761 82 07 zywkowo@ptop.org.pl