Bocian Biały w dolinach rzek

... i wkrótce większość wyruszy w podróż na południe, przez cieśninę Bosfor aż do Afryki Południowej. Trzymamy za nie kciuki.
W lipcu, kiedy młode ptaki były jeszcze w gniazdach, przeprowadziliśmy monitoring sukcesu lęgowego bocianów gnieżdżących się na obszarach Natura 2000 położonych w dolinach rzek: Narew, Bug, Biebrza, Omulew (dopływ Narwi) i Liwiec (dopływ Bugu). Sprawdziliśmy ponad 2000 gniazd, pracując w 3 dwuosobowych zespołach, przejechaliśmy prawie 8000 km. Liczyliśmy ptaki i z ziemi i z powietrza: przy użyciu drona.
Spędziliśmy w terenie dwa tygodnie – okres kiedy liczymy bociany jest krótki. Jeżeli zaczniemy za wcześnie nie zobaczymy młodych, które leżą na środku gniazda i z ziemi są praktycznie niewidoczne a jeżeli liczenie przedłuży się część ptaków może już zacząć latać. Z drona dobrze widać małe pisklęta – w takich sytuacjach pomaga nam nowoczesna technika, a 13 lipca mieliśmy już pierwsze lotne młode w dolinie Narwi, całe szczęście trzymały się blisko gniazda.
Dużą przyjemność sprawia nam odwiedzanie miejsc gdzie wymieniliśmy zagrożone gniazda na nowe i widzimy że są one zajmowane przez bociany.
Na naszej projektowej stronie wkrótce ukaże się notatka z wynikami monitoringu. Przekonamy się jak wypadł tegoroczny sukces lęgowy. Ponieważ lato było suche i gorące obawialiśmy się, że bociany miały za mało pokarmu. Jednak jest też możliwe, że na monitorowanym przez nas terenie, bliskość rzeki niwelowała wpływ suszy, a brak burz, porywistych wiatrów i nawałnic uchronił gniazda i młode przed zniszczeniem. Ze wstępnych obserwacji wynika, ze było dużo gniazd z 4 i 5 młodymi. Trafiło się nam nawet jedno z 6 ptakami, w Izbiszczach na Naturze – Bagienna Dolina Narwi! Czy w porównaniu z poprzednim rokiem bociany wychowały więcej piskląt - tego dowiemy się po podsumowaniu i porównaniu danych.

bocian 1Bronowo. Dolina Narwi.Dron "leci do pracy"Każde gniazdo wprowadzamy do bazy interenetowej wraz z danymi o połozeniu GPS ale dane zapisujemy też w sposób tradycyjny - analogowo na papierze.Obserwator i obiekt obserwacji w tle. Bardzo duże gniazdo, na starym budynku położone w miejscowości Mordy w dolinie Liwca.Ekipa PTOP w służbowych mundurkach. Dolina Bugu, Korczew.Gniazdo przeniesione w zimie 2018 roku na nowy słup, zajęte przez bociany: 4 młode odchowane! Budki lęgowe dla wróbli równiez zajęte. Na dachu zabezpieczenie przed ponownym wybudowaniem gniazda.Gniazdo przeniesione z dachu na nowy słup w 2017 roku, zajęte przez bociany - 5 młodych. Para próbowała odbudować gniazdo na dachu domu - przynosiła patyki na stare miejsce. Ścięciel, dolina Omulwi.Rekordowe gniazdo: 6 młodych w Izbiszczach, Bagienna Dolina Narwi.

DSCN6020W tym roku, podobnie jak w poprzednim, zorganizowaliśmy 5 spotkań z mieszkańcami gmin objętych projektem w celu wspólnego pieczenia bocianich łap. Wszystkie spotkania bardzo się udały, cieszyły się dużym zainteresowaniem dorosłych i dzieci. Uczestnicy zapoznali się z zapomniana tradycją, którą było pieczenie drożdżowych bułek w kształcie czteropalczastej łapy bociana zwanych „busłowymi łapami”. W gwarze ludowej „busioł” oznaczał bociana. Ludzie wierzyli, że wkładając do gniazda „busłowe łapy”, zwabią ptaka znajdującego się na ich posesji, a dzięki temu szczęście i dostatek nie opuści ich przez cały rok. Gniazdo bocianie miało też chronić dom przed uderzeniem pioruna. Bułki piekło się 25 marca – w Kościele katolickim jest to ważne święto „Zwiastowania Najświętszej Marii Panny”. Dla każdego uczestnika mieliśmy upominek w postaci naszego projektowego kubka.

Czekamy z niecierpliwością na kolejne warsztaty w przyszłym roku. Do zobaczenia.

 

Busłowe Łapy 2018 Rakowo-Boginy

Przyjemnie jest uczestniczyć w tworzeniu czegoś, co działa i zmienia świat wokół na lepsze. Jednym z największych zagrożeń dla bociana białego jest śmiertelność na skutek porażenia prądem na lianach elektroenergetycznych. Szukając sposobu, aby skutecznie temu przeciwdziałać, trafiliśmy na próżnię. Nikt nie oferował i nie posiadał takiego rozwiązania, o które nam chodziło. Dziwne, biorąc pod uwagę skalę śmiertelnych porażeń prądem bocianów. W końcu, wykorzystując całą naszą wiedzę na temat tych ptaków, udało nam się w porozumieniu z ze specjalistami z branży elektrycznej stworzyć prototyp urządzenia, które jak widać na załączonym obrazku, doskonale się sprawdziło. Zamontowano je dzięki naszej rekomendacji i uporowi Kamila Piwowarczyka ze Stowarzyszenie Szansa dla Bociana na kilku powodujących śmiertelne porażenia odłącznikach wokół ośrodka rehabilitacji, który prowadzi. Gdyby nie to ten bocian już by nie żył. Niedługo 270 najniebezpieczniejszych urządzeń w północno-wschodniej Polsce zostanie zabezpieczona przez PTOP w ramach naszego projektu „Ochrona bociana białego w dolinach rzecznych wschodniej Polski” LIFE15 NAT/PL/000728 we współpracy z PGE S.A. Oddział Białystok, aby chronić bociany. I zmieniać świat na lepsze. Zdjęcia: Kamil Piwowarczyk

bocian 1 bocian 2 bocian 3 bocian 4

6864Trwa wiosenny przelot ptaków, a my śledzimy ich ruchy na radarze ornitologicznym. W ramach projektu Life zaplanowaliśmy montaż znaczników ostrzegawczych na liniach 110 kV w celu ograniczenia śmiertelnych kolizji bocianów białych i innych gatunków ptaków. Wytypowany odcinek linii, na których prowadzimy monitoring przebiega nad rzeką Narew w miejscu gdzie co roku odbywają się przeloty wielotysięcznych stad gęsi i batalionów, setek żurawi, łabędzi, mew, rybitw, ptaków szponiastych i oczywiście bocianów białych. Radar ornitologiczny ma nam pomóc określić jakie ptaki są najbardziej narożne są na kolizje z przewodami linii w tym miejscu i jaka jest ich reakcja na jej obecność. W następnym roku w tym samym czasie, po zamontowaniu znaczników, zamierzamy tą samą metodą ocenić skuteczność podjętych działań. Jesteśmy pierwszymi, którzy w Europie zastosowali tę innowacyjną metodę w projekcie Life i jednymi z pierwszych, którzy zastosowali to rozwiązanie w ramach projektu ochrony ptaków.

 

Baza GIS zrzutPracowicie zbierane przez nas dane dotyczące gniazd bocianów oraz sukcesu lęgowego zostały wprowadzone do systemu i można je teraz wygodnie przeglądać. Zachęcamy do klikania na znajdujący się obok baner z napisem Baza GIS. Proszę pamiętać, że przedstawione zostały na razie tylko dane pozyskane w trakcie zeszłorocznego monitoringu, w następnych latach baza będzie się powiększała.

IMG 1302Przy okazji przenoszenia najbardziej zagrożonych gniazd tego gatunku na słupy wolnostojące, wykonanego w czasie tegorocznej zimy, przeprowadziliśmy ich ważenie. Udało nam się uzyskać wyniki dla 88 gniazd. Mimo że gatunek ten jest doskonale zbadany, to jednak do tej pory waga jego gniazd nie była przedmiotem wnikliwych badań. W literaturze znajdowały się jedynie szczątkowe dane na ten temat. W Polsce poważono 3 gniazda, na świecie - kilka. Nasze wyniki niosą niesłychane znaczenie praktyczne dla osób posiadających gniado bocianie na dachu budynku, czy dla zakładów energetycznych w przypadku gniazd na słupach, gdyż na ich podstawie są oni w stanie ocenić zagrożenie jakie mogą one nieść dla tych konstrukcji.

Średnia waga wszystkich gniazd wyniosła 346 kg (najlżejsze 70 kg, a najcięższe 1250 kg). Okazuje się, że na podstawie tak prostego parametru jak wysokość gniazda, można bardzo precyzyjnie oszacować wagę gniazda bocianiego, gdyż te dwie wartości są ze sobą bardzo silnie skorelowane. I tak gniazdo o wysokości 0,5 m waży ok. 300 kg, a gniazdo 1-metrowe ok. 700 kg!

Dla kilku gniazd udało nam się określić dokładny wiek, a gniazda te nigdy nie były zmniejszane przez ludzi, co pozwoliło nam ocenić ile materiału na gniazdo bociany przynoszą średnio każdego roku – ponad 60 kg – czyli prawie 20 razy tyle ile same ważą!

 

27 lutego odwiedzili nas goście - reprezentanci Łotewskiego Funduszu Ochrony Środowiska: Artūrs Tribis oraz Jānis Vēbers. Ten Fundusz i Ci Panowie są współbeneficjentem Projektu Budowy Potencjału Programu LIFE na Łotwie (CAP LIFE LAT). Pokazaliśmy im niektóre prace wykonywane przy okazji naszego projektu. Akurat w tym czasie prowadziliśmy pod Wizną monitoring radarowy, więc była okazja pochwalenia się tym niekonwencjonalnym podejściem do problemu ograniczania kolizji ptaków z liniami energetycznymi. Pracujący radar oraz możliwości jakie oferuje zrobiły duże wrażenie na gościach.

goscieLV

mapa zrzutWiedza o przedmiocie ochrony jest kluczowa, aby ta ochrona była skuteczna. W trakcie trwania projektu uzyskamy dużo informacji na temat bociana białego, zatem ważną sprawą staje się wykorzystanie i upowszechnienie tej wiedzy. W związku z tym jako jedno z zadań zaplanowano utworzenie bazy GIS gniazd bociana, która gromadzić będzie to, co ustalimy w trakcie czterech inwentaryzacji wszystkich gniazd z projektowych obszarów Natura 2000, a więc lokalizację, usadowienie, stan, sukces lęgowy. Zaznaczymy też gniazda przenoszone, naprawiane, nowopostawione słupy, a także zabezpieczone fragmenty sieci elektroenergetycznych. Dostęp do całości będzie dla zainteresowanych poprzez stronę internetową. Baza umożliwi różnego rodzaju analizy, także statystyczne.

Ponieważ zadanie to wymaga dużej, specjalistycznej wiedzy oraz bardzo profesjonalnych narzędzi, w tym celu wyłoniliśmy zewnętrznego wykonawcę, który będzie dane od nas zbierał, umieszczał w bazie, udostępniał online w formie webmapy oraz dbał o sprawne i ciągłe jej działanie.

 pdfInfo_o_wyborze_oferty_BazaGIS.pdf

jpegmapa_zrzut.jpeg

DSCN5857Po raz drugi w tym roku przystąpiliśmy do przenoszenia gniazd bocianich, ze starych słupów i budynków, na nowe słupy wolnostojące. Do przeniesienia wytypowano 136 gniazd. Z powodu bardzo mokrej jesieni prace w terenie przesunęły się na miesiące zimowe. W wielu przypadkach dopiero zamarznięcie ziemi umożliwiło wjechanie ciężkiego sprzętu. Tym razem sprawdzane są dodatkowe parametry takie jak wysokość i ciężar gniazda. Mamy nadzieję, że wyniki będą bardzo ciekawe, ponieważ do tej pory nikt nie zbierał takich danych na tak dużą skalę.

 

 

 

DSCN5429Kiedy mróz za oknem warto powspominać zapach i smak ciepłych drożdżowych bułek pieczonych na powitanie bocianów. Zapraszamy do przeczytania artykułu, który ukazał się w biuletynie PTOP w 2017 r. Zamieszczamy kilka zdjęć z ubiegłorocznego pieczenia „busłowych łap” w Drozdowie.

Na Zwiastowanie przybywaj Bocienie!

Jak ważne jest kultywowanie starych tradycji każdy z nas wie, ale nie zawsze o tym pamiętamy pochłonięci codziennym brakiem czasu. Niektóre obrzędy, szczególnie te religijne, są tak mocno zakorzenione w polskiej tradycji, że raczej nie grozi im zapomnienie, np. tłusty czwartek czy Niedziela Palmowa. Pisząc projekt do funduszu Life, dotyczący ochrony bociana białego, zastanawialiśmy jak możemy starać się go promować wśród mieszkańców wsi, na obszarze których będzie on realizowany. Wtedy to przypomniałam sobie o bardzo starej tradycji kultywowanej wczesną wiosną w każdym wiejskim domu na Podlasiu i Kurpiach. Było to pieczenie drożdżowych bułek w kształcie czteropalczastej łapy bociana zwanych „busłowymi łapami”. W gwarze ludowej „busioł” oznaczał bociana. Ludzie wierzyli, że wkładając do gniazda „busłowe łapy”, zwabią ptaka znajdującego się na ich posesji, a dzięki temu szczęście i dostatek nie opuści ich przez cały rok. Gniazdo bocianie miało też chronić dom przed uderzeniem pioruna. Bułki piekło się 25 marca – w Kościele katolickim jest to ważne święto „Zwiastowania Najświętszej Marii Panny”. Dawniej powszechnie znane było przysłowie „Na Zwiastowanie przybywaj bocianie”.

Był to również bardzo ważny dzień dla rolników. Przyjęte było, że do dnia Zwiastowania obowiązywał zakaz prac związanych z „naruszeniem ziemi”, szczególnie orki, siewu i grodzenia. Od tego dnia ziemia zostawała pobłogosławiona do rodzenia plonów, można było więc zacząć prace polowe. Żeby to zaakcentować do gniazda bociana wkładano także lepione z ciasta miniaturki narzędzi rolniczych: pługów, bron, soch, kos, grabi i innych sprzętów gospodarskich. Szczególnie z busłowych bułek cieszyły się dzieci, które biegały tego dnia po obejściu z głośnym krzykiem „Busioł, busioł, tut busłowa łapka, tut twoja chatka” co miało skłonić ptaka do założenia gniazda.

Bocian jest bohaterem wielu przesądów, przysłów i wróżb. Każdy z nas z niecierpliwością oczekuje pierwszego w roku bociana. Jeżeli pierwszego ptaka spostrzeżemy w locie, to pewne, że tego roku nie opuści nas szczęście, jeżeli będzie on stał na gnieździe lub łące, wtedy możemy spodziewać się problemów.

Pomimo wielu badań naukowych, które zaprzeczają tej teorii, od wieków ludzie wierzą, że bocian przynosi dzieci – na domu, gdzie usiadł niedługo miał pojawić się noworodek. Wiedziały to też wiejskie dzieci, które chciały mieć rodzeństwo. Prosiły więc bociana: „Busioł, busioł kiszka przynieś mi braciszka”. W każdym przysłowiu czy wierzeniu jest ziarno prawdy. Obecność bocianów jest dowodem na to, że żyjemy w czystym i zrównoważonym środowisku. Innymi słowy bociany (oraz wiele innych gatunków ptaków) są dobrymi wskaźnikami jakości naszego środowiska i otaczającej nas bioróżnorodności – są tzw. bioindykatorami. I bez skomplikowanych badań wiadomo, że ludziom lepiej żyje się w czystym i różnorodnym krajobrazie, w kontakcie z przyrodą. W takich warunkach są oni zdrowsi, mniej zestresowani i rodzi się im więcej dzieci. Główny Urząd Statystyczny potwierdza, że na wsi przychodzi na świat więcej dzieci niż w mieście! Co się zatem stanie, gdy zabraknie bocianów?

Bocian żyjąc w pobliżu człowieka, był przez niego bacznie obserwowany i w związku z tym powstało wiele przysłów, które dotyczą fenologii, zwłaszcza terminów przylotów, ale także biologii tego gatunku. Poniżej przytoczę kilka najbardziej znanych:

„Bocian na ogonie jaskółkę przynosi”.

„Jak na Gertrudę (17.III) bociek na gnieździe siędzie, wiosna szybko przybędzie”.

„Gdy na bocian na święty Józef (19.III) przybędzie, to śniegu już nie będzie”.

„Na Zwiastowanie przybywaj Bocienie”.

„Na zwiastowanie bocian na gnieździe stanie”.

„Na świętego Franciszka (2.IV) zielenią się łany i ze swego zimowiska wracają bociany”.

„Na świętego Izydora (10.V) na bociana pora”.

„Kiedy bocian u nas trwa po Bartłomieju mnogi (24.VIII), tedy zima letka będzie i opał niedrogi”.

„Na jednej łące wół patrzy trawy, a bocian żaby”.

„Powiedziały jaskółki, że niedobre są spółki, powiedziały bociany że niedobre są zmiany”.

„Wkradł się jak wróbel w bocianie gniazdo”.

Bocian biały jest głęboko zakorzeniony w polskiej kulturze, dlatego cieszymy się, że mogliśmy przywrócić tę zapomnianą tradycję. Mamy nadzieję, że na trwale wpisze się ona w wydarzenia kulturalne miejsc, w których odbyły się organizowane przez nas imprezy.

W tym roku przeprowadziliśmy spotkania z mieszkańcami Mielnika, Goniądza, Różana, Narwi i Drozdowa. W tej ostatniej miejscowości umieścimy jedną z busłowych łap w gnieździe bocianim, które nie było zajęte od kilku lat. I stało się coś niezwykłego, czego szczerze mówiąc, nikt się nie spodziewał – kilka dni po tym wydarzeniu na gniado przyleciała para ptaków! Empiryczny dowód na to, że w każdym przesadzie tkwi ziarno prawdy. Może powinna to dobra praktyka w ochronie tego gatunku zwiększająca zasiedlenie przeniesionych gniazd?

We wszystkich miejscach mieszkańcy stawili się bardzo licznie, a zachwytom nad smakiem ciepłych drożdżowych bułeczek nie było końca. Już szykujemy się na następny rok, żeby propagować tę wspaniałą tradycję w jak najszerszym gronie interesariuszy.

Aneta Gajko

 

Sekretariat PTOP

ul. Ciepła 17 15-471 Białystok tel./fax.: 85 664 22 55, 85 6754862 Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Biuro Regionalne w Olsztynie

ul. Murzynowskiego 18, 10-684 Olsztyn, tel./fax.: 89 533 68 66 Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Gospodarstwo rolne PTOP

Żywkowo 7 11-220 Górowo Iławeckie tel./fax.: 89 761 82 07 Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.