Retencja to nie moda

Taki nosi tytuł wywiad (zamieszczony w Lesie Polskim nr 20/2008) z profesorem Edwardem Pierzgalskim, wykładowcą SGGW, specjalistą w zakresie gospodarki wodnej w leśnictwie, który w tej rozmowie podsumowuje rezultaty niedawnej konferencji w Mrągowie "Las i woda" (14-17 września 2008). Taki  sam tytuł nosi rezolucja, podpisana przez przedstawicieli 40 krajów podczas międzynarodowego spotkania w Warszawie w 2007 roku, a przewidująca " w ramach Ministerialnego Procesu Ochrony Lasów " prognozowanie zagrożeń dotyczących zasobów wodnych i lasów oraz prowadzenie szeregu działań w celu ich łagodzenia i likwidacji.  Dla prac i planów PTOP znamienny jest ostatni akapit z wypowiedzi Prof. E. Pierzgalskiego:

      "Trend opadania wody gruntowej w wielu kompleksach leśnych jest wyraźny. Pomiary prowadzone przez Instytut Badawczy Leśnictwa wykazały, że nawet w Puszczy Białowieskiej, gdzie nie prowadzono na większą skalę prac odwodnieniowych, obniża się poziom wody gruntowej i to we wszystkich siedliskach, od bagiennych do świeżych. Decyzja Lasów Państwowych o przygotowaniu dwóch dużych projektów związanych z wodą to odpowiedź na pogarszanie się warunków wodnych, stanowiących podstawę prawidłowego rozwoju lasu. Nawiązując do omawianych projektów, chciałbym zwrócić uwagę na odczuwalny brak fachowców zajmujących się gospodarką wodną w lasach."

        PTOP na terenie Puszczy zrealizowało już kilkadziesiąt projektów i planuje następne. Ich znacznie dla środowiska  na wybranych kilku przykładach zasygnalizowano w pracy naukowej. Walory przyrodnicze i hydrologiczne małych zbiorników wodnych wybudowanych w Puszczy Białowieskiej ("Woda-Środowisko-Obszary Wiejskie" 2006: t. 6 z. 2), której współautorem jest Włodzimierz Stepaniuk, członek zespołu PTOP, opracowujący obecnie następne projekty małej retencji dla Białowieskiego Parku Narodowego. Ideą jest zwiększenie dostępności wody dla lasów bagiennych Puszczy Białowieskiej "ograniczenie procesów grądowienia olsów i łęgów położonych wzdłuż uregulowanych koryt cieków". Powstało kilkadziesiąt zbiorników, powstałych przez przegrodzenie koryta progiem-bystrotokiem, oraz kopanych na polanach leśnych i obszarach łąkowych. Konstrukcje, wykonywane elementów naturalnych (kamienie, drewno), jednocześnie piętrzą wodę i umożliwiają migrację zwierząt wodnych. Jedno z takich sztucznych umocnień uzupełniły bobry. (Jak żartował w wywiadzie prof. Pierzgalski, zapytany o koszty inwestycji małej retencji: Najtańsza jest tama bobrowa).

Na przestrzeni zaledwie kilku lat zaobserwowano kompleksowy pozytywny wpływ tych sztucznych zbiorników na środowisko naturalne: "stwierdzono wkraczanie roślinności siedlisk mokradłowych oraz wypadanie gatunków grądowych i borowych. W okresie wiosennym zaobserwowano wykorzystanie stworzonych miejsc lęgowych przez płazy oraz obecność bociana czarnego i brodźca samotnego?poprawiły się warunki do istnienia siedlisk olsowych i łęgowych".

Lech Wilczek, "tubylec z wyboru", mieszkający na terenie Puszczy Białowieskiej, znany fotograf dzikiej przyrody, obejrzał efekty jednego z najnowszych (budowa w 2007 roku) progów w okolicach Podcerkwi: " Nareszcie po 40 latach zobaczyłem w Puszczy prawdziwy ols!". Pojawiły się tam (i trzymają się tego rewiru) również łosie, których wcześniej na tym terenie nie widywano.