Żółw na Warmii i Mazurach

Strona główna Działania Ochrona Inne Ochrona żółwia błotnego Żółw na Warmii i Mazurach

Żółw na Warmii i Mazurach

Status żółwia błotnego w prawie polskim i konwencjach międzynarodowych

Żółw błotny (Emys orbicularis) jest jedynym przedstawicielem tej grupy gadów występującej w Polsce. Jako gatunek figurujący w Polskiej Czerwonej Księdze, zaliczony został do zwierząt skrajnie zagrożonych wyginięciem. W Polsce jest objęty ochroną gatunkową od 1935 r. Istnieją również rezerwaty faunistyczne chroniące stanowiska żółwi. Są to min.: Nadrowskie Bagno k. Olsztynka, Jezioro Orłowo Małe k. Nidzicy, Drzeczkowo k. Leszna, Kowalki k. Rypina, Borowiec k. Zwolenia, Żółwie Błota na Pojezierzu Łęczyńsko Włodawskim.

Gatunek ten podlega Konwencji Berneńskiej Appendix II, i Ramsarskiej oraz Dyrektywie Siedliskowej UE Annexes II i IV. Umieszczony jest także na czerwonej liście IUCN poziom niższego ryzyka kategoria gatunków prawie zagrożonych.

Znaczenie regionu Warmii i Mazur jako ostoi żółwia błotnego w Polsce i Europie

Region północno - wschodniej Polski jest szczególnym miejscem na mapie występowania tego gatunku z powodu specyficznego klimatu odróżniającego ten region od pozostałych części kraju, a także najbardziej zbliżoną krainą Polski do północnej granicy zasięgu występowania całego gatunku. Jako najdalej wysunięte na północ miejsce uznaje się dolinę Pregoły niedaleko Królewca oddaloną od granicy państwa w województwie warmińsko - mazurskim zaledwie o ok. 30 km.

Dane źródłowe na temat żółwia w regionie olsztyńskim wskazują, że gad ten był niegdyś zwierzęciem pospolitym na Warmii i Mazurach. Jeszcze w XIX wieku żółwie żyły szczególnie licznie w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich i na Warmii. Jako znane miejsca występowania wymieniano wówczas okolice Nidzicy, Wielbarka, Szczytna i Węgorzewa. W pierwszej połowie XX wieku rozmieszczenie stanowisk żółwia błotnego nie uległy większej zmianie. Skupiały się one na Warmii w okolicach Reszla i Olsztyna, na Mazurach w okolicy Nidzicy, Ostródy, Szczytna, Mrągowa, Giżycka i Ełku.

W ramach prowadzonych do chwili obecnej prac udało się ustalić około 30 miejsc bytowania żółwi w północno - wschodniej Polsce. Oznakowano indywidualnie 21 osobników. Znanych jest kilka miejsc lęgowych, w których stwierdza się coroczną obecność aktywnych rozrodczo samic składających jaja.

Spośród znanych obecnie miejsc występowania żółwi na szczególną uwagę ze względu na lokalne liczne populacje zasługują miejsca usytuowane w okolicach Nadrowa, Baranowa, Orłowa, Dobrego Miasta, a także niektóre tereny położone w ich bezpośrednim sąsiedztwie.

Zagrożenia populacji żółwia błotnego na Warmii i Mazurach

W toku dotychczasowych badań okazało się, że główną przyczyną wymierania żółwia błotnego w Polsce nie są przyczyny klimatyczne, a zmiany siedliskowe spowodowane przede wszystkim poprzez antropogeniczne zaburzenia stosunków wodnych na bardzo dużych obszarach i postępujące osuszenie terenu. Kolejnym problemem są wciąż jeszcze prowadzone prace "pseudo melioracyjne", nie mające nic wspólnego z nowoczesnymi zasadami melioracji. Powoduje to nie tylko zanikanie całych zespołów roślinnych, stanowiących ważny składnik ostoi żółwia, ale też przyspieszenie odpływu wody z całej zlewni. Szczególne warunki termiczne panujące na Warmii i Mazurach w połączeniu ze zmianami siedliskowymi przyczyniły się bardzo poważnie do ograniczenia liczby żyjących tu osobników. Rzadko występujące korzystne temperatury do rozwoju zarodków w składanych jajach powodują, że sukces lęgowy jest ograniczony. Obecnie żyjąca populacja żółwi błotnych w regionie Warmii i Mazur składa się w przeważającej ilości z osobników starych nie mających korzystnych perspektyw na przeżycie i rozród bez pomocy człowieka. Tym pilnej należy, więc podjąć wszelkie kroki w celu polepszenia kondycji występujących tu żółwi oraz stanu ich naturalnych biotopów.

Znaczenie terenów wodno-błotnych stanowiących ostoje żółwia błotnego i płazów

Z całą pewnością obok prawnej ochrony kluczem do przetrwania warmińsko - mazurskiej populacji żółwia błotnego jest zachowanie odpowiedniego zespołu lasów, bagien i specyficznych zbiorowisk roślinnych, zapewniających odpowiednie warunki egzystencji żółwia błotnego, w całym cyklu rocznym. Zanik któregoś z miejsc docelowych wędrówek, prowadzi do poważnych zaburzeń w biologii populacji, co wraz z przeszkodami klimatycznymi jest przyczyną wymierania tego gatunku na naszych ziemiach. Niestety przez ostatnich kilkadziesiąt lat biotopy te były sukcesywnie degradowane poprzez odwadnianie mokradeł oraz zalesianie i zagospodarowywanie piaszczystych, nasłonecznionych wyniesień. Ze względu na zmiany klimatyczne, suche lat i bezśnieżne zimy obniżanie się poziomu wód jest największym zagrożeniem dla przetrwania populacji.

Podczas projektu zakończonego Bombina bombina LIFE projekt (LIFE99NAT/DK/006454) I dwóch idących LIFE projektów (LIFE04NAT/EE/000070) (Protection of Triturus cristatus in the eastern Baltic region) i (LIFE04NAT/DE/000028) (Management of Bombina bombina in the Baltic region), zdobyto wiedzę na temat budowy stawów dla płazów. Mając podstawy i doświadczenie w ochronie żółwia błotnego na terenie Litwy, Polski i Niemiec są mocne podstawy do wprowadzania środków zaradczych w miejscach występowania żółwia błotnego w Europie i rozwoju koncepcji aktywnej ochrony tych miejsc na nizinach europejskich.

Aktywna ochrona wodnego środowiska dla Emys orbicularis, Bombina bombina i Triturus cristatus będzie wspierała również 4 gatunki płazów w tych samych miejscach.

Uwaga, otwiera nowe okno.